نقش قرارگاهی مرکز عالی قرآن و عترت؛ از نفوذ در سینما و هنر تا حمایت های رفاهی و تسهیل مجوزها

همزمان با هفته دولت، بررسی عملکرد و برنامه های دستگاه های اجرایی در حوزه فرهنگ و قرآن، فرصتی برای بازخوانی سیاست ها و اقدامات انجام شده در مسیر توسعه فعالیت های قرآنی کشور است. مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در ساختار جدید خود، مأموریت هایی از جمله سیاست گذاری، هماهنگی و نقش آفرینی قرارگاهی در حوزه قرآن و عترت را دنبال می کند؛ مأموریتی که از یک سو به حمایت از مؤسسات و فعالان مردمی قرآن و از سوی دیگر به گسترش فرهنگ قرآنی در عرصه های مختلف اجتماعی، فرهنگی، هنری و رسانه ای گره خورده است.

احیای فعالیت های قرآنی در مساجد، تسهیل صدور مجوز مؤسسات فرهنگی قرآن و عترت، حمایت بیمه ای از فعالان قرآنی، تحقق تکالیف برنامه هفتم پیشرفت در حوزه حفظ قرآن، توجه به نسل جدید و بهره گیری از فناوری های نوین از جمله هوش مصنوعی، از مهم ترین محور های گفت و گو با حجت الاسلام والمسلمین حمیدرضا ارباب سلیمانی، معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس مرکز عالی قرآن و عترت است.

ایکنا ـ با توجه به اینکه مرکز عالی قرآن و عترت در ساختار جدید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نقش قرارگاهی پیدا کرده است، این نقش چگونه در بخش هایی مانند رسانه، فرهنگ و حتی هنر و سینما دنبال می شود؟

همان طور که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرده اند، نگاه ایشان به مرکز عالی قرآن و عترت، نگاهی قرارگاهی است. پیش از این، موضوع قرآن در ساختار وزارتخانه در قالب یک معاونت مطرح بود، اما اکنون مرکز عالی قرآن و عترت ذیل وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تعریف شده و باید مأموریت قرارگاهی خود را دنبال کند. در همین راستا، مکاتباتی با وزیر محترم انجام شده و ایشان نیز به بخش های مختلف وزارتخانه دستور داده اند ظرفیت های تخصصی خود را در خدمت تولیدات و محصولات قرآنی قرار دهند.

یکی از عرصه های مهم، نمایشگاه بین المللی قرآن کریم است. دبیرخانه نمایشگاه از اردیبهشت ماه فعالیت خود را آغاز کرده و یکی از مأموریت های آن، رایزنی با معاونت ها و بخش های مختلف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است تا هر بخش از هم اکنون برای حضور مؤثر در نمایشگاه برنامه ریزی کند. در این زمینه تفاهم نامه هایی نیز با مجموعه های مختلف ازجمله بنیاد بازی های رایانه ای و بخش پویانمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منعقد شده است.

هدف این است که قرآن از یک موضوع محدود به حوزه فعالیت های تخصصی قرآنی خارج شود و در سینما، هنر، رسانه، بازی، پویانمایی و سایر عرصه های فرهنگی و هنری نیز حضور جدی تری پیدا کند.

ایکنا ـ یکی از چالش های امروز فعالیت های قرآنی، اثرگذاری این فعالیت ها در پیوند دادن قرآن با مسائل اجتماعی و زندگی روزمره مردم است. مرکز عالی قرآن و عترت برای تقویت این پیوند چه برنامه های دارد؟

تا زمانی که قرآن مهجور باشد، نمی توان از پیوند قرآن با مسائل اجتماعی سخن گفت. مثل اینکه قدر مادر شناخته نشده باشد و بخواهیم درباره پیوند فرزندان با مادر صحبت کنیم؛ ابتدا باید جایگاه مادر را بشناسیم و بعد از این پیوند سخن بگوییم. خوشبختانه به میزانی که قرآن در پایگاه هایی مانند مساجد و مؤسسات قرآنی توسعه پیدا کرده، شاهد رویکرد های اجرایی و عملیاتی بیشتری هستیم و آرام آرام قرآن در زندگی مردم نفوذ می کند.

برای نمونه، در برنامه ها و میدان های مختلف اجتماعی، وقتی با مردم گفت و گو می شود، گاهی می بینیم که برای حضور و رفتار خود به آیات نورانی قرآن استناد می کنند و می گویند ما به دلیل توصیه قرآن چنین کاری انجام داده ایم. این نشانه خوبی است؛ اما هنوز تا نقطه مطلوب فاصله داریم.

باید قرآن در بازار، ادارات، محیط های اجتماعی، میان بانوان و آقایان و در عرصه های مختلف زندگی مردم حضور جدی تری پیدا کند. اینکه قرآن را می خوانیم یک مسئله است و اینکه زندگی ما رنگ و بوی قرآنی داشته باشد، مسئله ای دیگر. در این زمینه نیازمند برنامه ریزی و تلاش بیشتری هستیم.

اگر انسان با اراده و آمادگی وارد ساحت قرآن شود، بین زبان فطرت و زبان قرآن پیوند برقرار می شود و نور قرآن را دریافت می کند. در صدر اسلام نیز افرادی بودند که نه تحصیلات دانشگاهی داشتند و نه تحصیلات حوزوی، اما به دلیل آمادگی دل هایشان، پیام قرآن به سرعت در جانشان نفوذ کرد.

ایکنا ـ درباره بودجه حوزه قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سهم مؤسسات قرآنی توضیح بفرمایید.

بخشی از بودجه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، برشی برای حوزه هایی مانند قرآن و عترت دارد که در اختیار وزارتخانه قرار می گیرد تا برنامه های مربوطه اجرا شود. علاوه بر این، اعتبارات دیگری نیز در قالب جدول 12 وجود دارد که توسط مجلس شورای اسلامی تصویب می شود و در جریان گفت و گو های کارشناسی میان سازمان برنامه و بودجه و دستگاه های مرتبط، سهم دستگاه های مختلف از جمله سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بسیج و سایر مجموعه ها مشخص می شود.

این ارقام هر سال متفاوت است و به همین دلیل نمی توان در میانه سال با قطعیت درباره میزان اعتبار نهایی صحبت کرد. ممکن است عددی در بودجه پیش بینی شود، اما در نهایت به طور کامل محقق نشود.

با این حال، مبنای ما این است که هر میزان بودجه ای که برای فعالیت های قرآنی در اختیار مرکز قرار گیرد، در مسیر مأموریت های مصوب هزینه شود. برای نمونه، در موضوع حمایت از حافظان قرآن و مؤسساتی که زمینه ساز حفظ قرآن بوده اند، هر میزان اعتباری که سازمان برنامه و بودجه اختصاص داد، تا ریال آخر برای همان موضوع به مؤسسات ارسال شد.

یکی از ویژگی های مرکز عالی قرآن و عترت در دوره جدید، شفافیت است و اطلاعات مربوط به فعالیت ها و اعتبارات نیز در سامانه وزارتخانه بارگذاری می شود. در ارزیابی شفافیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در سال گذشته، مرکز عالی قرآن و عترت رتبه دوم را در میان بخش های مختلف وزارتخانه به دست آورد.

خودمان را در واقع کارپرداز فعالان قرآنی می دانیم؛ یعنی به میزانی که بودجه در اختیارمان قرار می گیرد، تلاش می کنیم آن را براساس برنامه های مصوب در مسیر حمایت از فعالان و مؤسسات قرآنی قرار دهیم.

کاهش بروکراسی؛ صدور موافقت اصولی حداکثر سه ماه

ایکنا ـ یکی از گلایه های همیشگی مؤسسات قرآنی، طولانی بودن روند صدور مجوز است. برای کاهش بروکراسی اداری چه اقداماتی انجام شده است؟

در مورد مؤسسات، پیش از این فرایند طولانی وجود داشت و گاهی متقاضیان برای دریافت مجوز چند سال در نوبت بودند. امروز تلاش کرده ایم این فرایند را تا حد امکان کوتاه و تسهیل کنیم.

براساس برنامه ریزی انجام شده، هدف گذاری ما این است که فرایند رسیدگی تا صدور موافقت اصولی حداکثر سه ماه زمان ببرد. البته صدور پروانه فعالیت، مستلزم طی مراحل دیگری از جمله ثبت در مراجع مربوط است که خارج از اختیار مرکز قرار دارد.

از سوی دیگر، یکی از سیاست های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تسهیل گری در صدور مجوزهاست. برای نمونه، پروانه فعالیت مؤسسات قرآنی که پیش تر برای دوره های دو، سه یا چهار ساله صادر می شد، اکنون به سمت پروانه های دائمی رفته است؛ بنابراین مؤسسات دیگر لازم نیست هر چند سال یک بار وارد چرخه تمدید پروانه و استعلام های اداری شوند.

در مقابل، نقش نظارتی ما پررنگ تر خواهد شد و مؤسسات در طول سال مورد ارزیابی و نظارت قرار می گیرند. همچنین در آینده نزدیک، تعداد اعضای هیئت مؤسس مؤسسات فرهنگی قرآن و عترت از سه نفر به دو نفر کاهش خواهد یافت که این مسئله نیز می تواند روند تشکیل پرونده و صدور مجوز را تسهیل کند.

در سال گذشته نیز یکی از تکالیف برنامه هفتم، ایجاد 100 مؤسسه قرآنی جدید بود که با همکاری مجموعه های قرآنی کشور، 106 مؤسسه ثبت شد و تکلیف تعیین شده فراتر از میزان مقرر محقق شد.

110 میلیارد تومان برای بیمه فعالان قرآنی

ایکنا ـ حمایت های دولت از فعالان قرآنی در حوزه بیمه به چه صورت است؟

در سال 1405، 110 میلیارد تومان برای بیمه فعالان حوزه قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیش بینی شده است. در حال حاضر بیش از پنج هزار نفر از فعالان قرآنی از خدمات بیمه پایه صندوق اعتباری هنر استفاده می کنند و حدود هزار نفر نیز از بیمه تکمیلی بهره مند هستند.

این خدمات با راهبری و نظارت مرکز عالی قرآن و عترت دنبال می شود و با توجه به تعاملات موجود، این آمادگی وجود دارد که فعالان قرآنی در هر نقطه از کشور، در صورت احراز و تأیید فعالیت آنان توسط همکاران استانی، از این خدمات استفاده کنند.

مالیات؛ مؤسسات قرآنی نباید کسب وکار تلقی شوند

ایکنا ـ وضعیت مالیات و بیمه مؤسسات قرآنی نیز یکی از دغدغه های فعالان این حوزه است. در این زمینه چه اقداماتی انجام شده است؟

مؤسسات فرهنگی قرآن و عترت، مجموعه هایی مردمی هستند و باید تلاش کنیم به نقطه ای از پایداری مالی برسند که استمرار فعالیت شان با مشکل مواجه نشود. در ماه های گذشته جلسات متعددی با سازمان امور مالیاتی برگزار شده و اخیراً نیز تفاهم نامه ای میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان امور مالیاتی در زمینه حمایت از فعالیت های فرهنگی، هنری، رسانه ای و قرآنی منعقد شده است. در این تفاهم نامه، موضوع فعالیت مؤسسات قرآنی مردمی نیز به صورت پررنگ مورد توجه قرار گرفته است.

باید به سمتی برویم که مؤسسات قرآنی به عنوان یک فعالیت فرهنگی و مردمی دیده شوند، نه صرفاً یک کسب وکار. هدف ما این است که ضمن کاهش نگرانی های مالیاتی، حمایت های هدفمند و نظام مندی برای توسعه فعالیت های آنان شکل بگیرد. در حوزه بیمه نیز جلسات متعددی میان مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان تأمین اجتماعی برگزار شده و مسائل و مشکلات مؤسسات قرآنی به صورت موردی در حال پیگیری است.

«مسجد» باید دوباره پایگاه اصلی قرآن شود

ایکنا ـ یکی از موضوعاتی که در سال های اخیر مورد تأکید رهبر شهید انقلاب نیز قرار گرفته، بازگرداندن فعالیت های قرآنی به مساجد و تحقق ایده «هر مسجد، یک پایگاه قرآنی» است. مرکز عالی قرآن و عترت در این زمینه چه رویکرد و برنامه ای دارد؟

در این زمینه با ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی و هنری مساجد که یکی از مجموعه های فعال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، هم تفاهم نامه داریم و هم در مرحله اجرا همکاری و هماهنگی کاملی میان دو مجموعه وجود دارد. یکی از موضوعات مورد توجه در برنامه هفتم پیشرفت، بحث پایگاه های قرآنی مساجد است که این مأموریت به ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی و هنری مساجد سپرده شده و ما نیز در طول سال همکاری های خود را در این زمینه دنبال می کنیم.

اعتقاد ما این است که پایگاه اصلی قرآن، مسجد است. پیامبر اکرم(ص) نیز بر نقش مساجد در ترویج قرآن تأکید داشته اند. اساساً مسجد باید پایگاه ترویج قرآن باشد و محور توسعه و گسترش فرهنگ قرآنی قرار گیرد. حتی اگر در فاصله میان دو نماز، یک صفحه قرآن تلاوت می کنیم، در واقع به همین سنت و کارکرد مسجد تأسی می کنیم.

از سوی دیگر، به مؤسساتی که از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز فعالیت دریافت می کنند نیز توصیه کرده ایم فعالیت های خود را با مساجد پیوند بزنند. نباید قاری یا فعال قرآنی داشته باشیم که با مسجد ارتباطی نداشته باشد و در مقابل، مسجدی داشته باشیم که با قرآن ارتباط نداشته باشد. این دو باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا بتوانند اثرگذاری واقعی داشته باشند. این سیاست در تفاهم نامه هایی که با ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ها نیز منعقد کرده ایم مورد تأکید قرار گرفته است.

قرآن باید از «تلاوت» به «سبک زندگی» برسد

ایکنا ـ بسیاری از جوانان و نوجوانان امروز با روش های سنتی فعالیت های قرآنی ارتباط چندانی برقرار نمی کنند. برای جذاب سازی فعالیت های قرآنی چه برنامه ای دارید؟

اگر بخواهیم برای نسل جدید، به ویژه دانش آموزان و نوجوانان، برنامه های قرآنی جذاب باشد، حتماً باید از روش ها و سبک های جدید استفاده کنیم؛ البته این به معنای کنار گذاشتن ظرفیت های سنتی و مردمی نیست. یکی از نمونه هایی که برای آزمون این روش جدید دنبال کردیم، رویداد ملی «حافظ شو» و نرم افزار کاربردی آن است. در این طرح تلاش شده حفظ قرآن، آموزش و معارف قرآنی در قالب بازی، رقابت و سرگرمی وارد فضای زندگی نسل جدید شود.

اکنون حدود 100 هزار کاربر این نرم افزار را روی گوشی های خود ثبت کرده اند و برنامه های قرآنی ماهانه و مناسبتی نیز در آن فعال است. این تجربه نشان می دهد که می توان با استفاده از ابزار های جدید، در کنار حفظ ظرفیت های سنتی، زمینه مشارکت نسل جدید را نیز فراهم کرد.

«فصل تعالی»؛ توانمندسازی فعالان قرآنی در رسانه و هنر

ایکنا ـ مرکز عالی قرآن و عترت برای بهره گیری از فناوری های نوین و به ویژه هوش مصنوعی چه برنامه ای دارد؟

هوش مصنوعی یکی از بستر های جدیدی است که باید مورد توجه فعالان قرآنی قرار گیرد. در همین راستا، رویداد ملی «فصل تعالی» از زمستان سال گذشته آغاز شده و هدف آن توانمندسازی و ارتقای مهارت های هنری و رسانه ای فعالان قرآنی برای جذاب سازی برنامه ها و تنوع بخشی به فعالیت هاست.

کارگاه های آموزشی این رویداد هم به صورت حضوری در استان ها و هم به شکل غیرحضوری در بستر فضای مجازی برگزار می شود و ثبت نام دوره جدید نیز در سامانه حمد در حال انجام است. هدف این است که این آموزش ها در نهایت به تولید محتوای فاخر منجر شود؛ محتوایی که بتواند در نمایشگاه بین المللی قرآن کریم عرضه شود و مورد استفاده عموم مردم قرار گیرد.

یکصد هزار حافظ قرآن؛ تکلیف برنامه هفتم محقق شد

ایکنا ـ درباره اجرای طرح تربیت یکصد هزار حافظ قرآن که از تکالیف برنامه هفتم پیشرفت بود، آخرین وضعیت چگونه است؟

این موضوع از تکالیف برنامه هفتم پیشرفت کشور بود که به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ابلاغ شد و ما مکلف بودیم آن را دنبال کنیم. بحمدالله با کمک مؤسسات قرآنی سراسر کشور، این تکلیف محقق شد و حتی فراتر از عدد تعیین شده پیش رفتیم. اطلاعات مربوط به این طرح نیز در سامانه حمد قابل مشاهده است. این اتفاق نشان می دهد اگر ظرفیت های مردمی، مؤسسات قرآنی و دستگاه های دولتی در کنار یکدیگر قرار گیرند، می توان تکالیف بزرگ قرآنی را نیز به نتیجه رساند.

احیای قرآن؛ مأموریتی فراتر از یک دستگاه دولتی

ایکنا ـ باتوجه به برخی حوادث اخیر و آسیب هایی که به مساجد و قرآن های کریم وارد شد، مرکز عالی قرآن و عترت برای جلوگیری از فاصله گرفتن نسل جوان از قرآن چه رویکردی دارد؟

برخی رفتار های ناشایست، گاهی ریشه در جهالت دارد و نه لزوماً غرض ورزی؛ بنابراین باید به کسانی که در این زمینه دچار اشتباه شده اند کمک کنیم تا زمینه های معرفتی و فکری این رفتار ها اصلاح شود. این موضوع در جلسات کارشناسی شورای توسعه فرهنگ قرآنی و دیگر بخش ها مورد توجه قرار گرفته و برنامه هایی نیز در این زمینه در حال پیگیری است.

از سوی دیگر، اگر به مساجد آسیب وارد شود، سازوکار هایی در قرارگاه ملی مسجد برای رفع این آسیب ها پیش بینی شده است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز به سهم خود برای جبران آسیب های واردشده به کتب و متون دینی، به ویژه قرآن کریم، اقداماتی انجام داده و در سال گذشته و سال جاری به مساجدی که با چنین مشکلاتی مواجه بوده اند، در حد توان کمک کرده است.

اما مسئله اصلی، یک رسالت جمعی است. اصلاح این وضعیت از خانواده آغاز می شود. اگر پدر و مادر نسبت به قرآن بی اعتنا باشند، چگونه می توان انتظار داشت فرزندان آنان با قرآن مأنوس شوند؟ بنابراین این موضوع فقط وظیفه دستگاه های رسمی نیست و خانواده، مدرسه، مسجد، رسانه و همه نهاد های فرهنگی باید در کنار یکدیگر برای حل آن تلاش کنند.

انتهای پیام